Dijital Medya Platformu

MARDİN ALTIN VE GÜMÜŞ KUYUMCULARI

0 84

Mardin 1. cad veya alt çarşıda boyacılar çarşısından geçtiğinizde bir lehim kokusu gelirdi burnunuza. Sürekli içeride kuyumcu ustaların tüpe bağladıkları hortumlarla tezgahın üstünde bir şeyleri çalışıp kızgın ateşte lehimlediklerini görürdünüz. Dükkan içine girdiğinizde etrafta duvara asılmış kapalı cam vitrinler içinde envai çeşit altın veya gümüş takıların olduğunu görürdünüz.
Yeni evlenecek çiftlerin ilk uğrak yerlerinin kuyumcular olduğunu ve buradan altın zincir, bilezik, kolye aldıklarını görürdük. Tıka basa doldurulan dükkanlarda müşteriler göz zevkine veya alım gücüne göre güzel takılar alırlardı.
Lehçelerde kullanılan kuy-mak “dökmek”ten kuy-u-m+cu, kuyum; değerli madenler,metalle ve değerli taşlar kullanılarak üretilen takı, ziynet, süs eşyası ve hediyelik eşyadır.
Kuyumcu, değerli metal ve taşlardan bilezik, küpe ve benzeri süs eşyası yapan veya satan kimse, mücevherci, cevahirciye verilen isimdir. Kuyumculuğu değerli madenlerin hassas bir çalışma ile işlenmesi, değerli taşlara şekil verilmesi, kıymetli taşların montür veya benzeri işlenmiş metallere monte edilmesi, mamul duruma gelene kadar yapılan işlemlerinin bir bütünü olan işlemlerin adı olarak niteleyebiliriz. Bilgi, beceri, deneyim sahibi olmak, kültürel yapıyı iyi gözlemlemek, insanlarla sağlıklı iletişim kurabilmek ve en önemlisi, güvenilir olmak gerekmektedir.

Kuyumculuk mesleği, beş bin yıllık bir meslek olduğu ifade edilmektedir. Yükte hafif, alım-satımda değerli olduğu için kuyumcuların ürettiği ürünler (bilezik, zincir vs) yatırım aracı olarak da kullanılmıştır.
Gümüş işlemeciliğinde “telkâri” sözcüğü farsça kökenli kelime olup; gümüş telinden kâr elde etme olarak anlam kazanmıştır. Yani gümüş veya altın tellerinden bir kazanç elde etme anlamındadır. Telkâri motifleri Mardin’e has olanları;
“Gül küpe”,
“Kelebek göğüs iğnesi”,
“Kol düğmesi”,
“Çay kaşığı”,
“Bileklik”,
“Gümüş veya Altın kemer”,
şeklinde nitelenen motif ve ürünlerdir.
Bir altın veya gümüş motifinin yapımı el becerisi, yeteneğe ve sabıra bağlıdır. Erken çıraklık döneminde yetiştirilen kuyumcular süreç içerisinde el yeteneklerini buna göre şekillendirirler.
Mardin’de yaşayan Gümüş ustası Suphi Hindiyerli kuyumculuk, gümüşçülük mesleğine 1950’lerde başlayan ustalardan. İlk eğitimini abisinden almış. Daha sonra diğer ustası Efram Türkcan’ın yanında çalışmış.
O dönemde elektrik olmadığı için gaz lambası ile atölyelerini aydınlatıp çalışırmışlar.
Mardin’de Suphi il Hâlip ismi ile anılır. Böyle isimlendirilmesinin sebebi de; evlerinde süt veren danaları olup süt üretip sattıklarından dolayı onlara “Beytil Hâlip” demişlerdi. Dedesine “Şimmeshindi” derlerdi. Şimmes Süryani geleneğinde ayinlerde, ibadetlerde papaza yardım eden şahıs anlamındadır. Dedesi de ayinlerde papaza yardım ettiğinden dolayı bu isim verilmiş dedesine. Hindi kelimesi de büyük dedeleri Hindistan’dan geldikleri için Hindi denilmiştir. Rivayete göre Hindistan’da 5 milyon Süryani yaşadığıdır.
Diğer önemli bir kuyumcuda halen bu mesleği yapan Zeki Paslanmaz (Beyt Hézzum)’dur. 1965’lerden sonraki hemen hemen bütün kuyumcuları tanır ve tek nefeste sayar.
Zeki ustanın ifadesine göre daha önce Mardin kuyumculuk alanında büyük bir sektördü. Kalfa ve ustaların çalıştığı altın motifler Sivas’a, Trabzon’a , Adana’ya, Antep’e ve Anadolu’nun farklı şehirlerine götürülüp satılırmış. Atölye sahibi ustaların çantalarına doldurdukları el yapımı altın ve gümüş ürünleri buralara satarlarmış. Trabzon akıtması veya başka şehirlerle müsemma altın, gümüş ürünlerin daha sonra üretildikleri asıl kuyumculuğun Mardin’de yapıldığını ifade ediyor. Büyük bir sanat ve katma değeri yüksek bir meslek olmasına rağmen maalesef 1960 sonrasındaki göçlerle şu an üretim yapan çok az kuyumcu atölyesi kalmıştır. Çoğu dükkan hazır getirdikleri ürünleri satmaktadır.

Aslında Mardin inovasyon (katma değeri yüksek ürünler) açısından kuyumculuk mesleği en önemli bir meslek dalıydı. Tarihten gelen özellikleri ile de bu meslek Mardin’de yüzlerce aileye geçim kaynağı olmuştu. Fakat bu sanat dalı maalesef şu an yok olmaya yüz tutmuştur. Bu sanat sektörünün desteklenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması için gereken önem verilmelidir. Çünkü yaşadığımız çağda inovasyon ürün dediğimiz el sanatları dalının eskimez, modası geçmez sektörüdür.

Kuyumculuk ve gümüşçülük mesleğinde nice ustalar gelip geçmiştir.
Mardin’de kuyumculuk zanaatkarlığını, mesleğini daha çok Süryani cemaate mensup Mardinli hemşerilerimiz icra etmişlerdir. Mardin’in farklı kültürlerin barış içerisinde yaşaması, her bir farklı kültürün Mardin’in asli unsuru kabul görmesi, bu mesleğe Süryani hemşerilerimizi yönlendirmiştir.
Mardinli Süryani hemşerilerimiz barış ve ihtiram çerçevesinde yaşamlarını devam ettirmiş, vatandaşlık görevlerini diğer Mardinli hemşerilerimiz gibi yerine getirmiş ve önemli bir kitle halen Mardin’de bu mesleğini icra etmektedir. Yüzyıllardır karşılıklı pozitif iletişim ve kardeşlik bağı halen Mardin’de devam etmektedir. Farklı kültür ve inançlarda; çarşıda sokakta, kamu alanında ayırım görmek mümkün değildir. Çünkü bütün Mardinliler, Mardin’in asli unsuru olarak hayatlarına devam etmektedir. Bu özellikte Mardin’i ve Mardinlileri farklı kılmaktadır. Dünyanın farklı coğrafyasında Mardinlileri yedikleri “ikbebet” ve “İgrok”’ tan tanırsınız.

Mardin’de kuyumculuk ve gümüşçülük mesleğini icra edenler;

MARDİN GÜMÜŞ&ALTIN KUYUMCULARI
-Mihâil Özkardeşler (Beyt Hâneşşé)
-Cırcıs Güzeliş (Beyt Hâneşşé)
-İlyas Güzeliş (Beyt Hâneşşé/“sensiz olmaz filmin sponsoru)
-Kermo Güzeliş (Beyt Hâneşşé)
-Agop Gençtürk (Agopmáhùlē)
-Davut Meteşener
-Cebrâil Isın (Kirko)
-Efram Türkcan (Beyt Tümece)
-Corc Síbbéğ (Beytil Síbbéğ)
-Cebrâil Temel
-Hanna Temel
-Edip Temel
-Suphi Hindiyerli (Beytil Hâlip)
-Yakup Hindiyerli (Beytil Hâlip)
-Mıksi Efram Tosun (Beyt Salbo)
-Habip Şemmun
-Zeki Paslanmaz (Beyt Hézzûm)
-İlyas Paslanmaz (Beyt Hézzûm)
-Aydın Paslanmaz (Beyt Hézzûm)
-Çetin Paslanmaz (Beyt Hézzûm)
-Fehmi Cılız
-Edip Cılız
-İlyas Cılız
-Davut Cılız
-Tevfik Abût
-Afif Çoban (Beytil Rai)
-Cibbo Kirko (Ger yüzük yapımı ile tanınırdı)
-Tumas Terzioğlu (Beytil Dehham)
-Abit Asi (Beytil âsi)
-Cemil Asi (Beytil âsi)
-Josef Tokuç (Hábbòt)
-Jack Tokuç
-Rifai Geçkaldı
-Cebrâil Dayar (Beyt Şemmun)
-Habib Dayar (Beyt Şemmun)
-İlyas Çelikbaş (Beyt Nımēśe/Alt çarşı boyacılar çarşısında)
-Amsih Çelikbaş (Beyt Nımēśe/Alt çarşı boyacılar çarşısında)
-Melke Çelikbaş Beyt Nımēśe/Alt çarşı boyacılar çarşısında
-Can Mağzelci (Beyt Sellume)
-Feyzi Mağzelci (Beyt Sellume)
-Savme Taş (Beyt Şemmo)
-Şemmun Taş ( Beyt Şemmo)
-Davut Aydın (Beyt Mirro)
-Suphi Çilli (Kârmáñē)
-Hanna Çilli (Kârmáñē)
-Oktay Çilli (Kârmáñē)
-İbrahim Uğurgel (Beyt Salbo)
-Mansur Uğurgel (Beyt Salbo)
-Edip Uğurgel (Beyt Salbo)
-Tonyy Üçkardeş
-Selim Gül (Beyt Kıtte)
-Suphi Gül
-Hanna Muratoğlu (Beytil Şekerci)
-Cemil Uğurgel
-Can Uğurgel (Beyt Salbo)
-Corc Tosun
-Mıksi Tosun
-İlyas Menengiç (Beyt Saliba)
-Orhan Menengiç
-Suphi Özaltun
-İbrahim Koç
-Corc Koç
-Münir il Dehin
-Özcan il Dehin
-Metin Erilmez
-Hanna Erilmez
-Naim il Kıt
Muhammed Feyzi Ensari
-Hıdır Batur
-Tüme Yaşlı
-Sami Turgut
-Aziz Çiftçi
-Murat Turgut
-Murat Özberk
-Süheyl Özberk
-Züheyr Özberk
-Oktay Çilli
-Nebil Gül
-A.Mesih Bayruğ
-Behçet Bayruğ
-Hikmet Bayruğ
-Metin Ezilmez
-İlyas Ezilmez
-Aydın Turan
-Tamer Tatlıdede (Beytil Gazada)
-Serkan Ortaç
-Mikâil Çam
-Hatip Çam
-Mehmet Seyhan
-Muzaffer Sandilaç
-Hilal Bayruğ
-Metin Bayruğ
-Necat Bayruğ
-Halil İrdam
-Cengiz Tavşan
-Cercis Tavşan
-İsa Şahin
-Sami Balacı
-Abit Develi
-Can Kaynak
-Habip Dayar
-Yusuf Idaravi
-Būlent Çiftçi
-Levent Çiftçi

Kuyumculuk sektöründe hizmet veren ve vefat eden Mardinli hemşerilerimizin ailelerine sabır, hayatta olanlara ve halen bu mesleği icra eden kardeşlerimize, amcalarımıza, büyüklerimize de sağlık, sıhhat, afiyet diliyoruz.

Bu yazının hazırlanmasında bize desteği olan: Zeki PASLANMAZ ve Suphi HİNDİYERLİ abilerimize Esnaf Odası Şefine Hakan KUMAÇ kardeşime
teşekkür ediyorum.

07/09/2020
Av. Mehmet Beşir Ayanoğlu

Not; Eklemeyi unuttuğumuz kuyumcu veya kuyumculuk dükkan, işyeri sahibi, usta veya kalfası, çalışanı hemşerilerimiz varsa isim, soy isimleri lakaplarıyla birlikte yorumlar kısmına eklenmesini, ayrıca kuyumculuk ile ilgili aktarılacak anektod, fotoğraf veya öykü varsa da bunun da yorumlar kısmına yazılmasını rica ederim.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku