Mehmet Beşir Ayanoğlu
Köşe Yazarı
Mehmet Beşir Ayanoğlu
 

BORSA FON MESELESİNDE “BEYAZ YAKALILAR” VE “EKONOMİK FİNANS DOLANDIRICILIĞI” -1-

Bu yazımızda; dünyanın genelinde genellikle ofis ortamında çalışan, fiziksel güçten ziyade bilgi, zihinsel beceri, yönetim ve büro işleri üreten, çalışan Beyaz yakalı sınıfın (çalışanların) sistemin inceliklerinden hareketle yaptıkları hukuksuz ve usulsüz işlerin nasıl bir tahribata sebep olduğunu anlatmaya çalışacağız. Tabi ki yasalar çerçevesinde işini düzgün yapan, usulsüz iş yapmayan, hukuka uygun hareket eden beyaz yakalıların da yaptıkları işler her zaman takdir edilmiştir. Neticede kapitalist ekonomik sistem kendi içerisinde ürettiği yanlışlıklar ve hastalıklar vardır. Beyaz yakalıların usulsüzlükleri de bu sistemin ürettiği bir yanlışlıktır. Modern hayatta suç kavramı, karanlık sokaklardan çıkarak plazaların üst ve lüks katlarına, dijital bankacılık sistemine, sigorta fonlarına ve borsa gibi karmaşık algoritmalarına taşınmıştır. -“Saygınlık ve yüksek sosyal statü sahibi kişilerin, mesleklerinin icrası esnasında işledikleri suçlar” şeklinde de tanımlanabilen beyaz yaka suçları, egemen olan elit sınıflar ve toplumun daha az imtiyazlı sınıfları arasındaki güç ve çıkar çatışması olarak da ifade edebileceğimiz bu çatışmanın temelinde gelir dağılımının dengesiz bir şekilde oluşması yatmaktadır. -Suç, insanlığın var oluşundan bu yana toplumun düzenini bozan ve engellenemeyen olağanüstü anakronik bir durumdur. Günümüzde suç ve suçlu profillerinde değişiklikler gözlemlenmektedir. Suçlar ferdi olmaktan çıkıp örgütlü bir yapıya bürünmektedir. Teknolojinin gelişmesi ve iletişimin kolaylaşması suç işleyenler için örgütlü yapı kurmayı kolaylaştırmıştır. -Suç kavramının beyaz yaka suçları açısından incelendiğinde klasik suç kavramı ortaya çıkmaktadır. Burada da “faydacılık” temeline dayanan felsefi bir yapısı bulunmaktadır. Buna göre “İşlenecek suçun sonunda elde edilecek yarar, çekilebilecek cezadan daha fazla ise, suça yönelim daha baskın çıkmaktadır.” -Burada suçların oluşumuna yol açan şeyin ihtiyaçlardan daha çok “hırslar” ön plana çıkmaktadır. “Beyaz Yaka Suçları” kavramını 1939’da ortaya konulmuştur. Buna göre “Beyaz yaka suçu” tanımlaması dört temel kriterden oluşur; a)Bir suç, b)Saygınlık sahibi bir kimse tarafından işlenmiştir, c)Bu suçu işleyen kimse yüksek bir sosyal statü sahibidir, d)Suç, bir mesleğin icrası süresince gerçekleşmiştir. -1979’da Amerikan Kongresi’nin onayladığı İdare Reformu Anlaşması’nda geçen tanıma göre beyaz yaka suçları “Zimmetine para veya eşya geçirmek veyahut mesleki veya kişisel çıkar elde etmek amacıyla kanun dışı yol veya yollar izlenilerek, hile ve örtbasın da dahil olduğu suçlardır” şeklinde tanımlanmaktadır. Beyaz yaka suçlarını ilgi çekici kılan özelliklerden bir tanesi; sokak suçları olarak bilinen sıradan adli suçlara kıyasla toplumun tümünün ilgisini çekmemesidir. Çünkü profesyonel bir suç türüdür. Buna göre; -Şiddet kullanmadan mali yarar sağlama eylemidir, -Mesleki konum kullanılarak yapılan bir aldatma eylemidir, -Eylemde özel mesleki hünerler ve fırsatlar kullanılmaktadır, -İşletmelerde veya kamu kurumlarında özel teknik ve profesyonel bilgilere sahip kişi veya kişiler tarafından yapılan bir eylemdir. Beyaz yaka suçları sıradan adli suçlardan tamamen farklıdır. -Beyaz Yaka Suçlarının Sınıflandırılmasında  yapılan tasnife göre: -Bireyler tarafından işlenen suç tipi (örneğin; borsa yöneticileri, mali müşavirler, doktorlar vb). -Çalışanları tarafından işverenlerine karşı işlenen suç tipi (Örneğin, zimmetine para geçirme). -İşverenler için politika üreten görevliler tarafından işlenen suç tipidir (örneğin, fon dolandırıcılığı). -Firma elemanlarının genel kamuya karşı işlediği bir suçtur (örneğin, yanlış tanıtım). -Tüccarların müşterilerine karşı (örneğin, tüketici dolandırıcılığı) işlediği bir suçtur. Uluslararası literatürde beyaz yaka suçları genel olarak iki ana çerçevede ele alınmaktadır: &-Mesleki Suç Davranışı: “Mesleki Suç” ya da “Meslek Suçu” yasal bir mesleğin icrası esnasında kendi çıkarına yönelik kişisel ihlallere ilişkin olmaktadır. &&-Örgütsel Suç Davranışı: “Örgütsel Suç” davranışı işyeri/firma veya görevliler tarafından işveren kurum adına işlenen suçları içermektedir. Üst düzey yöneticiler, şirket ortakları, mali müşavirler ve bankacılar tarafından işlenen “Beyaz Yaka Suçları”, geleneksel ceza hukukunun mevcut kalıplarıyla anlaşılamayacak kadar karmaşık bir yapıya sahiptir. Yani bu suç türünde kullanılan yol yöntemler çok ince ve profesyonelcedir. Herkesin işleyebileceği bir suç türü değildir. Suçun sonuçları öyle yerlere varabilir ki şirketin iflası ve o şirkette çalışan herkesin işsiz kalmasıyla sonuçlanabilir. Yüksek sınıfa mensup kişilerin işlemiş olduğu suçlar olarak ifade edebileceğimiz beyaz yaka suçları klasik bir suçtan kat kat daha etkili olmaktadır. Öyle ki devletleri, toplumları, işletmeleri ve kişileri önemli düzeyde mali kayıplara ve psikolojik çöküşlere uğratan bu suçları, işinde çok iyi konuma gelmiş saygın profesyoneller ancak işleyebilmektedir. —Beyaz Yaka Suçlarında Sebepleri; “Hırs” ve “Gevşek kontrol Mekanizmalarıdır.” Beyaz yakalılar, pahalı bir yaşamı arzu ederek ekonomik zenginliğe kavuşma ihtiyacı duyanlardır. Suçlarını da makul temellere oturtmaya çalışırlar. Mağdur kişinin bunu hak ettiğine kendilerini inandırırlar, ödeştiklerini düşünürler Kontrol mekanizmaları, güven mekanizmaları, borsa fonlarını,  muhasebe kayıt ve yönetim kontrolleri kendi denetimlerindedir. Başka insanların mülklerine rahatça girip çıkabilmektedirler. Beyaz yaka suçlarının mağdurları;  aslında güvenilmeyecek insanlara güvenen insanlar ve kuruluşlardır. Bu mağdurlar, duydukları güvenden ötürü bu kişilerin (fon dolandırıcıların) yaptıkları faaliyetleri fazla incelemezler ve ardından da kolayca korku, açgözlülük veya kendini kurtarma güdüsüne boyun eğmek zorunda kalırlar. DEVAM EDECEĞİM
Ekleme Tarihi: 04 Kasım 2026 -Çarşamba

BORSA FON MESELESİNDE “BEYAZ YAKALILAR” VE “EKONOMİK FİNANS DOLANDIRICILIĞI” -1-

Bu yazımızda; dünyanın genelinde

genellikle ofis ortamında çalışan, fiziksel güçten ziyade bilgi, zihinsel beceri, yönetim ve büro işleri üreten, çalışan Beyaz yakalı sınıfın (çalışanların) sistemin inceliklerinden hareketle yaptıkları hukuksuz ve usulsüz işlerin nasıl bir tahribata sebep olduğunu anlatmaya çalışacağız. Tabi ki yasalar çerçevesinde işini düzgün yapan, usulsüz iş yapmayan, hukuka uygun hareket eden beyaz yakalıların da yaptıkları işler her zaman takdir edilmiştir.

Neticede kapitalist ekonomik sistem kendi içerisinde ürettiği yanlışlıklar ve hastalıklar vardır. Beyaz yakalıların usulsüzlükleri de bu sistemin ürettiği bir yanlışlıktır.

Modern hayatta suç kavramı, karanlık sokaklardan çıkarak plazaların üst ve lüks katlarına, dijital bankacılık sistemine, sigorta fonlarına ve borsa gibi karmaşık algoritmalarına taşınmıştır.

-“Saygınlık ve yüksek sosyal statü sahibi kişilerin, mesleklerinin icrası esnasında

işledikleri suçlar” şeklinde de tanımlanabilen beyaz yaka suçları, egemen olan elit sınıflar ve toplumun daha az imtiyazlı sınıfları arasındaki güç ve çıkar çatışması olarak da ifade edebileceğimiz bu çatışmanın temelinde gelir dağılımının dengesiz bir şekilde oluşması yatmaktadır.

-Suç, insanlığın var oluşundan bu yana toplumun düzenini bozan ve

engellenemeyen olağanüstü anakronik

bir durumdur.

Günümüzde suç ve suçlu profillerinde

değişiklikler gözlemlenmektedir. Suçlar ferdi olmaktan çıkıp örgütlü bir yapıya bürünmektedir. Teknolojinin gelişmesi ve iletişimin kolaylaşması suç işleyenler

için örgütlü yapı kurmayı kolaylaştırmıştır.

-Suç kavramının beyaz yaka suçları açısından incelendiğinde klasik suç kavramı ortaya çıkmaktadır. Burada da “faydacılık” temeline dayanan felsefi bir yapısı bulunmaktadır. Buna göre “İşlenecek suçun sonunda elde edilecek yarar, çekilebilecek

cezadan daha fazla ise, suça yönelim daha baskın çıkmaktadır.”

-Burada suçların oluşumuna yol açan şeyin ihtiyaçlardan daha çok “hırslar” ön plana çıkmaktadır.

“Beyaz Yaka Suçları” kavramını 1939’da ortaya konulmuştur.

Buna göre “Beyaz yaka suçu” tanımlaması dört temel kriterden oluşur;

a)Bir suç,

b)Saygınlık sahibi bir kimse tarafından işlenmiştir,

c)Bu suçu işleyen kimse yüksek bir sosyal statü sahibidir,

d)Suç, bir mesleğin icrası süresince gerçekleşmiştir.

-1979’da Amerikan Kongresi’nin onayladığı İdare Reformu Anlaşması’nda geçen tanıma göre beyaz yaka suçları “Zimmetine para veya eşya geçirmek veyahut mesleki veya kişisel çıkar elde etmek amacıyla kanun dışı yol veya yollar

izlenilerek, hile ve örtbasın da dahil olduğu suçlardır” şeklinde tanımlanmaktadır.

Beyaz yaka suçlarını ilgi çekici kılan özelliklerden bir tanesi; sokak suçları olarak bilinen sıradan adli suçlara kıyasla toplumun tümünün ilgisini çekmemesidir. Çünkü profesyonel bir suç türüdür.

Buna göre;

-Şiddet kullanmadan mali yarar sağlama eylemidir,

-Mesleki konum kullanılarak yapılan bir aldatma eylemidir,

-Eylemde özel mesleki hünerler ve fırsatlar kullanılmaktadır,

-İşletmelerde veya kamu kurumlarında özel teknik ve profesyonel bilgilere

sahip kişi veya kişiler tarafından yapılan bir eylemdir. Beyaz yaka suçları sıradan adli suçlardan tamamen farklıdır.

-Beyaz Yaka Suçlarının Sınıflandırılmasında  yapılan tasnife göre:

-Bireyler tarafından işlenen suç tipi (örneğin; borsa yöneticileri, mali müşavirler, doktorlar vb).

-Çalışanları tarafından işverenlerine karşı işlenen suç tipi (Örneğin, zimmetine para geçirme).

-İşverenler için politika üreten görevliler tarafından işlenen suç tipidir (örneğin, fon dolandırıcılığı).

-Firma elemanlarının genel kamuya karşı işlediği bir suçtur (örneğin, yanlış tanıtım).

-Tüccarların müşterilerine karşı (örneğin, tüketici dolandırıcılığı) işlediği bir suçtur.

Uluslararası literatürde beyaz yaka suçları genel olarak iki ana çerçevede ele

alınmaktadır:

&-Mesleki Suç Davranışı: “Mesleki Suç”

ya da “Meslek Suçu” yasal bir mesleğin icrası esnasında kendi çıkarına

yönelik kişisel ihlallere ilişkin olmaktadır.

&&-Örgütsel Suç Davranışı:

“Örgütsel Suç” davranışı işyeri/firma veya görevliler tarafından işveren kurum adına işlenen suçları içermektedir.

Üst düzey yöneticiler, şirket ortakları, mali müşavirler ve bankacılar tarafından işlenen “Beyaz Yaka Suçları”, geleneksel ceza hukukunun mevcut kalıplarıyla anlaşılamayacak kadar karmaşık bir yapıya sahiptir. Yani bu suç türünde kullanılan yol yöntemler çok ince ve profesyonelcedir. Herkesin işleyebileceği bir suç türü değildir. Suçun sonuçları öyle yerlere varabilir ki şirketin iflası ve o şirkette çalışan herkesin işsiz kalmasıyla sonuçlanabilir.

Yüksek sınıfa mensup kişilerin işlemiş olduğu suçlar olarak ifade edebileceğimiz beyaz yaka suçları klasik bir suçtan kat

kat daha etkili olmaktadır. Öyle ki devletleri, toplumları, işletmeleri ve kişileri önemli düzeyde mali kayıplara ve psikolojik çöküşlere uğratan bu suçları, işinde çok iyi konuma gelmiş saygın

profesyoneller ancak işleyebilmektedir.

—Beyaz Yaka Suçlarında Sebepleri;

“Hırs” ve “Gevşek kontrol Mekanizmalarıdır.”

Beyaz yakalılar, pahalı bir yaşamı arzu ederek ekonomik zenginliğe kavuşma ihtiyacı duyanlardır. Suçlarını da makul temellere oturtmaya çalışırlar. Mağdur kişinin bunu hak ettiğine kendilerini inandırırlar, ödeştiklerini düşünürler

Kontrol mekanizmaları, güven mekanizmaları, borsa fonlarını,  muhasebe kayıt ve yönetim kontrolleri kendi denetimlerindedir. Başka insanların mülklerine rahatça girip çıkabilmektedirler.

Beyaz yaka suçlarının mağdurları;  aslında güvenilmeyecek insanlara güvenen insanlar ve kuruluşlardır. Bu mağdurlar, duydukları güvenden ötürü bu kişilerin (fon dolandırıcıların) yaptıkları faaliyetleri fazla incelemezler ve ardından da kolayca korku, açgözlülük veya kendini kurtarma güdüsüne boyun eğmek zorunda kalırlar.

DEVAM EDECEĞİM

Yazıya ifade bırak !
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.