Tarih Boyunca Dini Manipülasyon Yöntemlerinin Sosyo-Epistemolojik Analizi -(II)- Bireyler, karmaşık kriz anlarında kendi akıllarını yürütmek yerine unvanlara, cüppelere, kutsal addedilen kurumsal etiketlere sığınırlar. Tarihsel Paralellik: Galileo Galilei, teleskopuyla Jüpiter’in uydularını ve Ay’ın yüzeyindeki kraterleri keşfedip kilisenin evren modelini sarstığında, dönemin Skolastik dogmacıları teleskoptan bakmayı dahi reddetmiştir. Onlar için hakikat gözlemlenebilir evrende değil, Aristoteles’in ve ‘Kilise Babalarının’ asırlar önce yazdığı metinlerdeydi. Sosyal Netice: Kutsal veya bilimsel unvanlar birer mutlak doğruluk kalkanı olarak kullanıldığında, gözün gördüğü somut gerçeklik otoritenin dogması karşısında hükümsüz kılınır. Kitleler, otoriteye duydukları körü körüne güven nedeniyle ‘öteki’ olarak işaret edilen her unsuru rasyonel bir süzgeçten geçirmeden düşmanlaştırır. 4. KADERCİLİK SÖYLEMİ ve Bilişsel Çelişki Mekanizması Dini manipülasyonun en yaygın sosyolojik ürünlerinden biri, mevcut sosyo-ekonomik adaletsizliklerin ve sınıfsal uçurumların ilâhî bir planın kaçınılmaz bir parçası olarak sunulmasıdır. Hindistan’daki Kast Sistemi, insanlara doğuştan biçilen rollere itaat etmeleri durumunda bir sonraki hayatlarında ödüllendirileceklerini vadederek dünyevi bir sınıf atlama mücadelesini yüzyıllarca engellemiştir. Benzer şekilde yoksulluğun kutsanması ve dünyadaki sefaletin geçici bir imtihan olduğu telkini, alt sınıfların hak arama arzusunu bastıran birer ‘Rıza Üretimi/Hegemony’ mekanizmasıdır. Bu noktada kitlelerin bu sömürüyü neden sineye çektiği sorusu, psikolojideki Bilişsel Çelişki (Cognitive Dissonance) kavramıyla açıklanır. İnsan zihni, inandığı kutsal değerler ile maruz kaldığı adaletsiz gerçekler arasında bir uyumsuzluk yaşadığında yoğun bir stres hisseder. Manipülasyon, bu stresi yöneterek bireyin gerçeği reddetmesini ve egemen yapının sunduğu ‘Rahatlatıcı İllüzyona’ sığınmasını sağlar. Tarihsel Paralellik: Tıp tarihinde Dr. Ignaz Semmelweis, doktorların kadavradan çıktıktan sonra ellerini yıkamaması yüzünden binlerce lohusa kadının hayatını kaybettiğini bilimsel olarak kanıtladığında, dönemin tıp otoriteleri bu gerçeği şiddetle reddetmiş ve Semmelweis’ı akıl hastanesine kapatmıştır. Saygın tıp elitleri, ‘hayat kurtaran doktorların aslında ölüme sebebiyet verdiği’ gerçeğinin yarattığı ağır bilişsel çelişkiyi kaldıramamış, inanç konforlarını korumak adına gerçeği feda etmişlerdir. Sosyal Sonuç: Sistem tarafından sömürülen kitleler de benzer bir bilişsel çelişki yaşarlar. Sistemin adaletsiz olduğunu kabul etmek büyük bir varoluşsal kriz ve mücadele gerektireceğinden, manipülatörlerin sunduğu ‘Bu senin kaderindir, sabret ki ahirette mükafatlandırılasın’ söylemini seçerek zihinsel konforlarını korumayı tercih ederler. 5. Duygusal Şartlandırma ve KORKUNUN ARAÇSALLAŞTIRILMASI Kitle psikolojisini ve toplumsal hareketleri yönlendirmek isteyen yapılar, rasyonel tartışmalar yürütmek yerine yoğun duygusal bağlar kuran sembolleri, mitolojik anlatıları ve ritüelleri kullanırlar. Lakin bu sembolizmin kalıcı olabilmesi için kitlelerin sürekli bir ‘Korku, Ödül ve Duygusal Şartlandırma’ döngüsünde tutulması gerekir. Rasyonel düşünce beynin mantık merkezinde (prefrontal korteks) işlenirken; korku, panik ve hayatta kalma güdüleri amigdalada işlenir. Amigdala yoğun bir şekilde uyarıldığında mantık mekanizmaları felç olur. Tarihsel Parallik: Din tarihinde cehennem azabı, aforoz edilme, kutsalın gazabına uğrama korkuları kitleleri hizada tutmak için nasıl kullanıldıysa; modern endüstri ve bilim tarihinde de benzer ‘Korku ve Şüphe Yaratma (Agnotoloji - Bilgisizlik Bilimi)’yöntemleri kullanılmıştır. 20. yüzyılın ortalarında sigaranın ve kurşunlu benzinin insana ve çevreye verdiği zararlar bilimsel olarak kanıtlanmaya başladığında, dev tröstler karşı atak başlatarak sahte araştırmalar fonlamış, bilim insanlarını marjinalleştirmiş ve halkın zihninde yapay bir ‘kesin kanıt yok’ şüphesi/korkusu yaratarak gerçeği onlarca yıl örtbas etmişlerdir. Sosyal Yansıma: Topluma sürekli olarak ‘Düzenin Bozulacağı’, ‘Kutsalların Elden Gideceği’ veya ‘Büyük Bir Felaketin Yaklaşmakta Olduğu’ korkusu pompalandığında, bireyler kendilerini güvende hissetmek adına sorgulamayı bırakır ve otoritenin rasyonel olmayan taleplerine gönüllü olarak itaat ederler. Sonuç: Epistemolojik Panzehir Gerek din tarihinde gerekse bilim tarihinde manipülasyonun özü ve sosyolojik işleyişi değişmemiştir: ‘İnsanın Bilinmeyene Karşı Duyduğu VAROLUŞSAL KORKUYU, Güce Olan İhtiyacını ve Zihinsel Konfor Arayışını Kullanarak Rasyonel Düşünce Mekanizmalarını Devre Dışı Bırakmak.’ Tarihsel süreç göstermektedir ki, ‘Dînî Manipülasyon İnancın Özünden Değil; Bilginin Tekelleşmesinden, Şeffaflıktan Uzaklaşılmasından ve Güç Odaklarının Rıza Üretme İhtiyacından Beslenir.’ Bu kitlesel aldatıcı görünüşü ve toplumsal mühendisliği alt etmenin yegane yolu; kişi ve unvanlara değil metodolojiye (yönteme), sorgulanamaz dogmalara değil gözlemlenebilir, şeffaf ve yanlışlanabilir kanıtlara odaklanmaktır. Toplumsal rasyonalite ve epistemolojik uyanış, inancın bir sömürü kalkanı olarak kullanılmasının önündeki en büyük panzehirdir. - B İ T T İ -