Câbirî, Müslümanların iktidarı belirleme yöntemi olan BİAT (el-Bey'a/ الْبَيْعَة) kurumunun, Emevîler döneminde köklü bir içerik değişimine uğradığını savunur. Hilâfet Dönemi Biatı (Şûra ve Seçim): İlk dönemde biat; ümmetin özgür iradesiyle yöneticisini seçtiği, adalet ve şeriatı uygulama şartına bağlı karşılıklı bir Siyasi Sözleşme (el-Akd/ الْعَقْد) niteliğindeydi. Emevî Dönemi Biatı (Mülk ve Zorlama): Muâviye b. Ebî Süfyân ile birlikte bu sistem, yerini zoraki ve formalite icabı alınan bir itaat yeminine (Bey'atu't-Tâah/بيعة الطاعة) bıraktı. Biat artık iktidarı seçme aracı değil, kabile asabiyeti ve ganimet gücüyle zaten başa geçmiş olan ‘hükümdara’ kayıtsız şartsız boyun eğme töreni hâline geldi. Kutsal Meşruiyet Zırhı (et-Tefvîd el-İlâhî/التفويض الإلهي): Emevîler, halkın zorla veya para karşılığı yaptığı bu biatı, "ALLÂH'ın Yeryüzündeki Halifesine Gösterilen Sadakat" olarak sundu. Biatı bozmak, doğrudan ALLÂH'a isyan etmekle ve dinden çıkmakla (el-Hurûc Ani't-Tâa/ الخروج عن الطاعة) eşdeğer sayıldı. Böylece Câbirî'ye göre, ümmetin seçme özgürlüğünü yansıtan siyasi bir kurum, teolojik bir söylemle tahkim edilerek ‘Saltanatın Resmî Onay Mekanizmasına’ dönüştürülmüştür. Câbirî, Emevî iktidarının kurduğu kabile ve ganimet düzenine karşı çıkan muhalif hareketlerin de kendi siyasi taleplerini dinî kavramlarla zırhlandırdığını savunur. İktidara muhalif olan iki büyük damarın teolojik yaklaşımları şöyledir: Şîa ve İmamet Teorisi (Nazariyyetu'l-İmâme/نظرية الإمامة): Şîa, Emevîlerin kabîle asabiyetine karşı kendi kabîle güçlerini yani Hz. Peygamber'in soyunu (Ehl-i Beyt/أهل البيت) öne çıkardı. Siyasi iktidar taleplerini meşrulaştırmak için liderliği seçime değil, ALLÂH tarafından belirlenmiş gizli bir VASİYET (el-Vasıyye/الوصية) ve GÜNAHSIZLIK (el-İsmeh/ العصمة) esasına dayandırarak tamamen teolojik bir zemine taşıdı. Haricîler ve Mutlak Adalet Akîdesi (el-Hâriciyye/ الخارجية): Haricîler, kabîle asabiyetini tamamen reddederek radikal bir eşitlikçiliği savundular. İktidar mücadelelerini ‘Kayıtsız şartsız ALLÂH'ın hükmüne boyun eğme’ (Lâ Hukme İllâ Lillâh/ لا حكم إلا لله) ilkesiyle yürüterek, zalim kabul ettikleri yöneticiye karşı silahlı isyanı (el-Hurûc) dinî bir zorunluluk yani AKİDE hâline getirdiler. Câbirî'ye göre hem iktidar (Emevîler) hem de muhalefet (Şîa ve Haricîler), temelde ‘Siyâsî ve Toplumsal Olan Kavgalarını Dinî İnanç Alanı İçerisine Taşıyarak’ rasyonel siyaset zeminini tamamen ortadan kaldırmışlardır. Câbirî'nin felsefi projesinin diğer büyük ayağı olan ‘Arap Aklının Oluşumu (Tekvînü'l-Akli'l-Arabî)’ kitabındaki kültürel/epistemolojik kriz analizine da azıcık değinelim. Tedvin Dönemi Krizi (Asru't-Tedvîn): Câbirî'ye göre Arap-İslâm aklı özgürce üreten bir yapı değil, hicrî ikinci asırda yaşanan ‘Kapsamlı Yazıya Geçirme ve Derleme (et-Tedvîn/ التدوين)’ döneminin kalıplarına sıkışmış bir akıldır. Günümüz Müslümanı hâlâ 1200 yıl evvel kurulan bu epistemolojik çerçevenin içinden dünyayı anlamlandırmaya çalışmaktadır. Epistemolojik Kopuş İhtiyacı (el-Katîatu'l-Epistemolojiyye/القطيعة الابستمولوجية): Câbirî, İslam dünyasının geri kalışını dış faktörlerden ziyade, aklın kendi içindeki bu donmaya bağlar. Çözüm olarak geçmişi tamamen reddetmeyi değil, geçmişin bilgi üretme yöntemleriyle aramıza zihinsel bir mesafe koymayı, yani felsefi bir kopuşu savunur. Yöntemlerin Çatışması (Tasâruu'l-Enzıme/تصارع الأنظمة): İslâm entelektüel tarihi boyunca ‘Rasyonel Burhân’, ‘Lafızcı Beyân’ ve ‘Mistik İrfân’ yöntemleri birbiriyle sentezlenememiş, aksine birbirini tüketmiştir. Câbirî, özellikle tasavvufi ve batıni aklın (irfân/ عرفان) rasyonel düşünceyi felç ettiğini ileri sürerek ağır bir eleştiri yöneltir. Câbirî'nin buradaki nihai reçetesi nettir: Geçmişi körü körüne kutsayan veya Batı'yı taklit eden bir akıl yerine, kendi mirasımızın içindeki Endülüs rasyonalizmini (İbn Rüşd ekolü) modern dünyanın eleştirel aklıyla yeniden harmanlamalıyız. BİLGİ ÜRETİMİNİN MANİPÜLASYONU: Metin Mühendisliği ve Tefsir Kalıplarının Araçsallaştırılması Dini manipülasyonun bir diğer derin yöntemi, kurucu metinlerin yorumlanma mekanizmalarına müdahale etmektir. Kurumsal din dilinin egemen güçlerin tekelinde yeniden üretilmesi, İslâm tarihindeki en büyük epistemolojik krizlerden biridir.                                                                 - D E V A M Edecek -