KOZMİK DÜŞMANLIK: Amalek ve Purim Anlatısı Üzerinden İsrâil/ABD-İrân Gerilimi

Modern Ortadoğu’nun en keskin fay hattını oluşturan İsrâil-İrân rekabeti, rasyonel jeopolitik çıkarlar ve nükleer güç mücadelesinin ötesinde, derin teolojik ve meta-tarihsel bir anlatıyla beslenmektedir.

İsrâil sağ ve dini-siyonist elitlerinin dış politika ve askerî stratejilerinde sıkça başvurduğu bu teolojik zemin, köklerini Tevrat’taki 'Amalek' figüründen ve Yahudi tarihinin en eski kırılma noktalarından biri olan Purim Anlatısı ile Pers İmparatorluğu (Haman) bağlantısından alır. EZELİ DÜŞMANIN DOĞUŞU: Tevrat'ta Amalek ve Yok Etme Emri Yahudi teolojisinde Amalekliler, Mısır’dan çıkan ve çölde savunmasız durumda olan İsrâiloğullarına hiçbir stratejik neden yokken, arkadan ve haince saldıran göçebe bir halktır (Tesniye 25:17-18). Bu saldırı, sadece askerî bir hamle değil; Yahudi varoluşunu yeryüzünden silmeye yönelik ilk kolektif girişim olarak kabul edilir. Tevrat’ta Tanrı, İsrâiloğullarına "AMALEK’in Adını Göklerin Altından Silmeyi" (Tesniye 25:19) ve kadın, çocuk, hayvan gözetmeksizin bu topluluğu tamamen yok etmeyi emreder (1. Samuel 15:3). Zamanla Amalek, tarihsel bir kavim olmaktan çıkıp, her çağda Yahudi milletini topyekün ortadan kaldırmaya çalışan ‘Mutlak ve Ezeli Kötülüğün’ simgesel adı haline gelmiştir. ANTİK PERS’TEN GÜNÜMÜZE: Purim ve Haman Bağlantısı Amalek anlatısının coğrafi ve tarihsel olarak bugünkü İrân’a bağlanması, Yahudilerin kutsal metinlerinden Tanah’ın Ester Kitabı’nda (Megilat Ester) anlatılan Purim olayına dayanır. Haman’ın Soyu: Antik Pers İmparatorluğu’nda Kral Ahaşveroş’un (I. Serhas) başveziri olan Haman, Yahudileri imparatorluk hudutları içinde tamamen katletmek için bir ferman hazırlar. Ester Kitabı, Haman’ı açıkça bir ‘Agaglı’ olarak tanımlar. Agag, Tevrat’ta adı geçen son Amalek kralıdır. Dolayısıyla Haman, Amalek’in doğrudan soyundan gelmektedir. Coğrafi Kesişme: Haman’ın Yahudileri yok etme planını kurguladığı yer, bugünkü İrân topraklarında bulunan Antik Pers İmparatorluğu’nun başkenti Susa’dır. Purim anlatısı, Amalek’in yok etme ideolojisinin Pers coğrafyasında nasıl yeniden canlandığını belgeler. Tersine Dönen Kader: Kraliçe Ester ve amcası Mordehay’ın diplomatik ve manevi mücadelesi sonucu Haman’ın planı boşa çıkarılır; Haman ve oğulları asılır. Yahudiler bu kurtuluşu her yıl Purim Bayramı olarak kutlar. MODERN DÜNYADA ‘Haman’ ve ‘Amalek’ Olarak İrân İsrâil siyasi retoriğinde, antik Pers topraklarında doğan bu tehdit, doğrudan İrân İslam Cumhuriyeti ile eşleştirilmektedir. Bu teolojik okumaya göre modern İrân; nükleer programı, "İsrâil’i haritadan silme" beyanları ve bölgedeki ‘Direniş Ekseni’ (Hamâs, Hizbullâh) ağıyla "Günümüzün Amalek’i ve Haman’ı"dır. İsrâil Başbakanı Binyamin Netİnyahu, uluslararası arenada ve askerî operasyonlar evvelinde bu anlatıyı defalarca kullanmıştır. Netİnyahu, BM Genel Kurulu ve kongre konuşmalarında İrân’ı doğrudan Haman’a benzetmiş ve "Pers Topraklarında Yahudi Halkını Yok Etmek İsteyen Yeni Bir Haman Var, Ancak Başaramayacaklar" vurgusunu yapmıştır. Son yıllarda Gazze ve bölgesel çatışmalar tırmanırken askerlere Hitaben yapılan "Amalek'in Size Ne Yaptığını Unutmayın!"(TESNİYE 25:17) çağrısı, bu antik dini ödevin modern askerî doktrine enjekte edilmesidir. TEOLOJİK ANLATININ Jeopolitik Sonuçları Düşmanı ‘Amalek’ veya ‘Haman’ olarak kodlamanın, rasyonel uluslararası ilişkiler mekanizması üzerinde yıkıcı sonuçları bulunmaktadır. 1) Müzakerenin İmkânsızlığı: Seküler devletler arasında sınır, kaynak veya nüfuz mücadeleleri diplomasi ve tavizlerle çözülebilir. Ancak düşman Amalek olduğunda, süreç bir ‘Kozmik Savaşa’ dönüşür. Amalek ile ATEŞKES yapılamaz, uzlaşılamaz; o yalnızca tamamen mağlup edilmesi gereken metafizik bir kötülüktür. 2) Dehümanizasyon ve Hukûkî Tartışmalar: Bu dini dil, karşı tarafı sivil-asker ayrımından çıkararak ‘İnsan Dışılaştırma (Dehümanizasyon)’ riski taşır. Nitekim Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) İsrâil’e karşı açtığı davada, İsrâilli liderlerin ‘Amalek’ atıfları, sivil ayrımı gözetmeyen topyekün İMHA niyetinin yani SOYKIRIM kastının en büyük delillerinden biri olarak mahkemeye sunulmuştur. İsrâil’in İrân’a yönelik düşmanlığı, yalnızca bir hudut güvenliği ya da uranyum zenginleştirme santrallerini vurma meselesi değildir. Kökleri antik Pers İmparatorluğu’ndaki Haman fermanına ve Tevrat’ın Amalek emirlerine uzanan bu anlatı, iki aktör arasındaki gerilimi rasyonel bir devletlerarası rekabetten çıkarıp, ucu açık ve uzlaşması imkânsız teolojik bir varoluş savaşına dönüştürmektedir.