Dr. Mehmet Aksoy’un “Ahlâk ve Farkındalık” Yazısı Kır’atım’da

Ahlâk tükenmez bir hazinedir, ahlâksızlık ise insanlık için büyük bir felakettir. Dr. Mehmet Aksoy’un kaleme aldığı “Ahlâk Tükenmez Bir Hazinedir, Ahlâksızlık İse İnsanlık İçin Büyük Bir Felakettir” başlıklı yazının özetini, KIR’ATIM Gazetesi olarak internet sayfamızda takipçilerimizle paylaştık. Ahlâkın, adaletin, merhametin, vicdanın ve hakikatin önemine dikkat çeken yazıda; insanın makamıyla değil ahlâkıyla büyüdüğü, servetiyle değil adaletiyle yüceldiği vurgulanıyor. Dr. Mehmet Aksoy, yazısında güzel ahlâkın yalnızca güzel sözlerden ibaret olmadığını; hakka riayet etmek, kul hakkını gözetmek, emanete sahip çıkmak, dürüst olmak ve gücü elinde bulundurduğunda adaletten ayrılmamak anlamına geldiğini ifade ediyor. Yazıda ayrıca, günümüz dünyasında doğru bilgiye ulaşmanın, hakikati sorgulamanın ve bireysel farkındalığı geliştirmenin önemine dikkat çekiliyor. İnsanların kendi davranışlarını, düşüncelerini ve kanaatlerini sorgulamasının hem bireysel olgunluk hem de toplumsal huzur açısından taşıdığı değer ortaya konuluyor. Yazının temel mesajı ise oldukça açık: İnsanlığın gerçek zenginliği makam, mal ve mülk değil; ahlâk, adalet, merhamet ve vicdandır. KIR’ATIM Gazetesi olarak toplumsal değerler, ahlâk ve farkındalık üzerine kaleme alınan bu anlamlı yazıyı takipçilerimizin dikkatine sunuyoruz.

AHLÂK TÜKENMEZ BİR HAZİNE, AHLÂKSIZLIK İSE İNSANLIK İÇİN BÜYÜK BİR FELAKETTİR Dr. Mehmet AKSOY Ahlâk, insanın kalbinden doğarak fiillerine, sözlerine ve davranışlarına yansıyan bir nur, kişiliğini güzelleştiren en kıymetli meziyetlerden biridir. İnsan, sahip olduğu makamla, servetle veya şöhretle değil; ahlâkıyla, adaletiyle, merhametiyle ve geride bıraktığı güzel hatıralarla değer kazanır. Ne var ki günümüz dünyasında ahlâkın, hakikatin ve vicdanın giderek daha fazla sorgulandığı bir dönemden geçiyoruz. İnsanların birbirine güveninin zayıfladığı, doğru ile yanlışın birbirine karıştırıldığı, hakikatin kimi zaman çıkarlar uğruna gölgelendiği bir çağda yaşıyoruz. Oysa insanlığı ayakta tutan en güçlü değerlerden biri ahlâktır. Ahlâkın zayıfladığı yerde güven sarsılır, adalet yara alır, vicdan susar ve toplumsal huzur giderek kaybolur. Güzel ahlâk, imanın hayata yansımasıdır Allah Resûlü’ne, insanları cennete en çok götüren şeyin ne olduğu sorulduğunda, “Allah’a karşı takvâ ve güzel ahlâktır.” buyurmuştur. Bir başka rivayette ise, “Sizin bana en sevgili olanınız ve kıyamet gününde bana en yakın bulunacak olanınız, ahlâkı en güzel olanlarınızdır.” buyurarak güzel ahlâkın önemini ortaya koymuştur. Burada üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir incelik vardır: Güzel ahlâk, imanın ve takvânın dışında kalan bir süs değil, onların insan hayatındaki görünür hâlidir. Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşıyan bir insanın bu bilincini insanlara karşı merhamet, adalet, tevazu, sabır, doğruluk ve nezaket olarak yansıtması beklenir. Takvâ, insanın Allah ile ilişkisini; güzel ahlâk ise bu ilişkinin insanlarla ve hayatla kurduğu bağdaki yansımasını gösterir. Biri ağacın kökü ise diğeri meyvesidir. Kökü sağlam olan ağacın meyvesi de güzel olmalıdır. Üstelik güzel ahlâk, yalnızca güler yüzlü olmak veya güzel sözler söylemekten ibaret değildir. Hakkı gözetmek, kimseyi küçümsememek, öfkesini kontrol etmek, emanete riayet etmek, kul hakkından sakınmak ve gerektiğinde kendi çıkarının aleyhine bile olsa adaletten ayrılmamaktır. Çünkü gerçek ahlâk, insanın yalnızca başkalarının gözü önünde sergilediği davranışlarda değil, kimsenin görmediği yerde yaptığı tercihlerde ortaya çıkar. Hukuk, insanı yanlış yapmaktan alıkoyabilir; fakat kimsenin görmediği yerde doğru olanı yapmasını sağlayan, vicdanı ve ahlâkıdır. Ahlâk; adalet, emanet ve merhamettir İslâm başta olmak üzere vahye dayanan semavî dinlerin ortak ahlâkî mirası; adalet, merhamet, doğruluk, emanet, insan onuru ve hakikat gibi evrensel değerler etrafında şekillenir. Ahlâk, hakkı hak bilip sahibine vermektir. Ahlâk adalettir; çünkü adaletin olmadığı yerde hukuktan, vicdandan ve insan onurundan söz etmek güçleşir. Ahlâk emanettir; çünkü insanın sahip olduğu makam, imkân, servet ve sorumlulukların her biri beraberinde bir hesap verme bilinci taşır. Ahlâk doğruluktur; çünkü hakikatin olmadığı yerde güven, güvenin olmadığı yerde ise toplumun sağlam temeller üzerinde yükselmesi mümkün değildir. Ahlâk merhamettir; çünkü insanı insan yapan yalnızca aklı değil, başkasının acısını hissedebilmesi, güçsüzün elinden tutabilmesi ve muhtacın derdine kayıtsız kalmamasıdır. Tolstoy’a atfedilen şu söz, merhametin insan hayatındaki yerini ne güzel anlatır: “İnsan acı duyabiliyorsa canlıdır; başkasının acısını duyabiliyorsa insandır.” Ahlâk affedebilmektir; ancak affetmek, zulmü meşrulaştırmak veya adaletten vazgeçmek değildir. Ahlâk sevgidir; fakat yalnızca kendimize yakın olanları değil, farklı düşünenleri, muhtaçları ve bize iyilikte bulunmayanları da insanlık ortak paydasında görebilmektir. Ahlâk; hakkı olmayanı almamak, haramdan uzak durmak, kul hakkına el uzatmamak, yetimin hakkını korumak, güçsüzü ezmemek ve güç sahibi olduğunda zulme sapmamaktır. Sözünde durmak, ahde vefa göstermek, ölçü ve tartıda dürüst davranmak, haksız kazançtan kaçınmak, israftan uzak durmak; gıybet, iftira, kibir, haset, kin ve haksızlıktan sakınmak da ahlâkın vazgeçilmez unsurlarıdır. İnsanın gerçek karakteri, yalnızca kendisine sunulan imkânlarla değil, o imkânları nasıl kullandığıyla ölçülür. Makam sahibi olduğunda adaleti koruyabiliyor mu? Güç eline geçtiğinde merhametini muhafaza edebiliyor mu? Menfaati söz konusu olduğunda doğruluktan ayrılmadan yoluna devam edebiliyor mu? İşte ahlâkın asıl sınavı burada başlar. İnsanın en büyük zaferi, kendi nefsine karşı kazandığı zaferdir Ahlâkın belki de en yüksek mertebesi, insanın kendisini muhasebeye çekebilmesi, kendi kusurlarını görebilmesi ve hatalarını kabul edebilmesidir. İnsan çoğu zaman başkasının yanlışını görmekte mahirdir; fakat kendi kusurlarına gelince aynı dikkati göstermez. Başkasını yargılarken adaleti hatırlayan, kendisini savunurken mazeretlere sığınan bir anlayış, ahlâkın özünden uzaklaşmış demektir. Oysa erdemli insan, önce kendisine ayna tutabilendir. Hatasını kabul etmekten utanmayan, yanlıştan dönebilen, özür dilemeyi bir küçülme değil olgunluk olarak gören insandır. Gerçek ahlâk, yalnızca elini haramdan çekmek değil, kalbini de kötülüklerden arındırmaya çalışmaktır. Başkasının malına el uzatmamak kadar onun şerefine, itibarına ve haysiyetine de saygı göstermektir. Kendi hakkını ararken başkasının hakkını çiğnememek, öfkelendiğinde ölçüyü kaybetmemek, düşmanlık karşısında bile insanlığını koruyabilmektir. İnsan, “Ben ne kazanırım?” sorusunun ötesine geçerek “Ben ne kadar doğru, adil ve faydalı olabilirim?” sorusunu kendisine yöneltebildiğinde ahlâkî olgunluğa doğru ilerler. Çünkü insanın en büyük zaferi, başkalarını alt etmesi değil, kendi nefsinin hırsını, kibrini ve bencilliğini dizginleyebilmesidir. Hakikatin karartıldığı bir çağda yaşamak Bugün yalnızca ahlâkî değerlerin değil, hakikatin de ciddi sınavlardan geçtiği bir dünyadayız. Bilginin hızla yayıldığı, ancak doğru bilgiyle yanlış bilginin çoğu zaman birbirine karıştığı bir çağda yaşıyoruz. Algıların gerçeklerin önüne geçtiği, çıkarların hakikati gölgeleyebildiği bir ortamda insanın düşünme, sorgulama ve doğruyu yanlıştan ayırma sorumluluğu daha da artmaktadır. Sahte gölgelerle büyütülen insan, zamanla gerçek güneşi düşman olarak görebilir. Yanlış bilgiler tekrarlandıkça doğruymuş gibi algılanabilir; önyargılar güçlendikçe hakikat görünmez hâle gelebilir. İnsan, sorgulamadan inandığı düşüncelerin ve peşinden gittiği kanaatlerin esiri olabilir. İşte bu nedenle düşünmek, yalnızca zihinsel bir faaliyet değil, aynı zamanda ahlâkî bir sorumluluktur. Kime inanıyoruz? Kime güveniyoruz? Önümüze konulan bilgileri hangi ölçülerle değerlendiriyoruz? Hangi kavramlar üzerinden yönlendiriliyor, hangi çıkarlar uğruna hakikatten uzaklaştırılıyoruz? Bu soruları sormak, kimseye körü körüne karşı çıkmak anlamına gelmez. Asıl mesele, her iddiayı aklın, vicdanın, bilginin ve ahlâkın süzgecinden geçirebilmektir. Hakikati aramak, yalnızca kendi düşüncemizi doğrulamaya çalışmak değil, gerektiğinde yanıldığımızı kabul edebilmektir. Çünkü hakperestlik, yalnızca kendi haklılığımızı savunmak değil, hakikat nerede ise onun yanında durabilmektir. Zihinler sorgulamadan teslim alındığında, yürekler de zamanla bu kuşatmanın etkisi altına girebilir. Bu yüzden ilk mücadele, insanın kendi zihninde başlamalıdır. Bilgiyi sorgulamak, kanaatleri gözden geçirmek, önyargıları fark etmek ve hakikate ulaşmak için samimi bir çaba göstermek, her bilinçli insanın sorumluluğudur. Aksi hâlde bir gün geriye dönüp şu acı sözleri söylemek zorunda kalabiliriz: “Eyvah! Bittik, tükendik, namertçe aldatıldık!” Bu ihtimalden korunmanın yolu, başkalarını suçlamadan önce kendi düşünce dünyamızı gözden geçirmekten geçer. Farkındalık, insanın kendisine tuttuğu ışıktır İşte tam bu noktada farkındalık kavramı önem kazanır. Farkındalık; insanın ne düşündüğünü, ne hissettiğini, neden öyle davrandığını ve davranışlarının kendisiyle başkaları üzerindeki etkilerini görebilmesidir. Yalnızca yaşamak değil, nasıl yaşadığını sorgulamak; yalnızca düşünmek değil, düşüncelerini de düşünmek ve onları aklın, vicdanın ve hakikatin mihengine vurabilmektir. Örneğin öfkelenmek bir duygudur. Öfkelendiğinin farkına varmak bilinçtir. Öfkenin nedenini anlayabilmek idraktir. Öfkesine yenilmeden davranışlarını kontrol edebilmek ise olgunluk ve erdemdir. Aynı şekilde bir düşünceye sahip olmak başka, o düşüncenin nereden kaynaklandığını ve ne ölçüde doğru olduğunu sorgulamak başkadır. Bir iddiaya inanmak başka, o iddiayı sağlam bilgilerle değerlendirmek başkadır. Farkındalık, insanın kendisini, bilgilerini, kanaatlerini ve varoluşunu sorgulamasına imkân tanır. Bu yönüyle zihinsel bağımsızlığın ve ahlâkî olgunluğun önemli bir unsurudur. Hayatı, dünyayı ve gelişen olayları doğru okumak; görünenin ardındaki sebepleri anlamaya çalışmak; duyduğumuz her sözü gerçek, gördüğümüz her görüntüyü hakikat kabul etmemek, bilinçli bir insan olmanın gereğidir. Ancak farkındalık, yalnızca başkalarının yanlışlarını teşhis etmek değildir. Kendi önyargılarımızı, zaaflarımızı, çelişkilerimizi ve hatalarımızı da görebilmektir. Çünkü insan, kendisini sorgulamadan dünyayı doğru değerlendiremez. Son söz: İnsan, ahlâkıyla yücelir Unutulmamalıdır ki ahlâk, insanın hayatına sonradan eklediği bir süs değil, karakterinin temelidir. Ahlâkın olmadığı yerde bilgi kibire, güç tahakküme, servet hırsa, makam ise adaletsizliğe dönüşebilir. İnsan ahlâkıyla büyür; makamıyla değil. Adaletle yücelir; malı, mülkü ve servetiyle değil. Merhametle gerçek insan olur; istibdatla, tahakkümle ve başkaları üzerinde kurduğu güçle değil. Hak karşısında eğilmek, zulüm karşısında dik durmak; güç karşısında adaleti, düşmanlık karşısında insanlığı, nimet karşısında şükrü, hata karşısında pişmanlığı ve başkasının kusuru karşısında ölçülü davranmayı seçmek, ahlâkın en güzel tezahürlerindendir. Ahlâk, insanın yalnızca ne yaptığıyla değil, neyi yapmaktan vazgeçtiğiyle de ilgilidir. Haksız kazanç elde edebilecekken bundan kaçınmak, intikam alabilecekken adaleti seçmek, kibirlenebilecekken tevazu göstermek, başkasını incitebilecekken merhametli davranmak, insanın kendi vicdanıyla verdiği en kıymetli sınavlardandır. Ve insanın geride bırakabileceği en büyük miras; sahip olduğu makamlar, mallar ve mülkler değil, insanların gönlünde bıraktığı sevgi, iyilik, güven ve vicdanî hatıralardır. Öyleyse kendimize şu soruyu sormaktan kaçınmayalım: Biz nasıl bir insan olarak anılmak istiyoruz? Sahip olduklarımızla mı, yoksa yaşattığımız değerlerle mi hatırlanacağız? Çünkü dünya hayatının sonunda geriye yalnızca biriktirdiklerimiz değil, dokunduğumuz hayatlar, koruduğumuz haklar, gösterdiğimiz merhamet ve temsil ettiğimiz ahlâk da kalacaktır. Ahlâk tükenmez bir hazinedir. Onu koruyan insan, yalnızca kendisini değil, ailesini, toplumunu ve gelecek nesilleri de korur. Ahlâksızlık ise önce vicdanı, ardından güveni, adaleti ve nihayet insanlığın ortak değerlerini tüketen büyük bir felakettir. Ahlâkımızı koruyalım ki insanlığımızı kaybetmeyelim. Hakikatin izini sürelim ki aldanışın esiri olmayalım. Farkında olalım ki düşüncelerimiz başkalarının yönlendirmesine değil, aklın, vicdanın ve hakikatin ışığına dayansın. Kaderimizi değiştirecek en büyük imkânlardan biri, kendi tercihlerimizin farkına varabilmektir. Bu farkındalığı kazanmak, ahlâkı hayatımızın merkezine yerleştirmek ve hakikate sadakatle yürümek dileğiyle…